Euskal historia osatzen duten 50 data.

Jean-Louis Davant-en frantsesez idatziriko « Histoire du Peuple Basque »tik hartua.

Historiaurrea - Asturias eta Dordogne arteko lurraldean kantauriar zibilizalurraldean kantauriar zibilizazio bat bizi da, Altamiratik Lascaux-eraino. Gaur egungo Euskal Herrian oraindik Santimamiñako (Bizkaia), Urtiagako (Gipuzkoa) eta Isturitzeko (Behe Nafarroa) marrazki eta eskulturak diraute.

58 kristo aurretik - Crassus-ek, Zesarren agindutara, Erromatarrek Akitania deitzen dioten lurraldea menperatuko du. Lurralde honek, beranduago, Novempopulaine, Vasconie, Gascogne... izenak hartuko ditu... guztia hauetan aurrizki berdina aurkituko dugularik ; Eusk, Ask, Basque.

602 - Vasconiako dukadoaren sormena.

635 - Zuberoako euskaldunek Arimbert dukearen soldaduak zanpatuko dituzte.

778 - Karlomagno, Arabeen eskuetan dagoen Zaragozan gainditua izango da eta itzuleran Iruña zanpatuko du ; euskal armadak ezustean harrapatu eta izugarrizko jipota izugarrizko jipoia emango dio, « Roland-en Abestia » ispiratuko duelarik.

824 - Iruñako euskal erreinua sortzen da.

892 - Euskaldunak kristautzera etorri zen San Leon-i, Normandarren eskuan zegoen Baionan burua moztu zioten. Guillaume Sanche Vasconen dukeak Normandarrak behin betikoz bidali zituen.

1004 - Sanche le Grand euskal erregeak bere erreinuan ditu euskaldunak bizi diren lurralde guztiak ; Nafarroako erreinuaz gain, Gascogne, Aragoi, Gaztela eta Toulouse-ko Kondadua ere bere esku ditu.

1023 - Sanche le Grand Lapurdiko « Vizcondado - Vicomte »a sortuko du bere lehengusu Loup Sanche-rentzat, Baionan instalatuko dena, eta Zuberoa Guillaume Fort kondeordearen eskuetan uzten du ; ekintza hauek, sistema feudalaren barnean kokatzen direnak, euskal batasunerako ondorio latzak ekarriko dituzte.

1193 - Lapurdiko Guillaume Raymond kondeordeak Henri Plantagenet Ingalaterrako erregeari, dagoenekoz Akitaniako dukea dena Aliénor-ekin ezkontzeagatik, bere eskubideak pasako dizkio.

1200 - Gaztelak Gasteiz hartu eta Araba konkistatuko du. Gipuzkoak Gaztelako erregea mandatari bezala onartu beharko du.

1224 - Bizkaia estatu independiente bilakatuko da.

1234 - Nafarroako euskal dinastia Sanche le Fort-ekin batera hilko da ; koroia Champagne sendiko Thibault-en eskuetara pasako da.

1307 - Auger kondeordeak Zuberoako bere eskubideak Ingalaterrako erregeari pasako dizkio eta Nafarroara erretiratuko da.

1332 - Arabak Gaztelako erregea onartu beharko du.

1379 - Bizkaiako jauna, Jean de Haro, Gaztelako errege bihurtuko da. Bizkaiak bere soberania mantenduko du Gernikan Gaztela eta Bizkaiako erregeen zin egiteak erakusten digun bezala.

1449 - Frantziak aginduta, Gaston de Foix-ek, ingelesen menpean aurkitzen zen Zuberoa hartuko du.

1450 - Ayherre-ko Hitzarmenarekin, Lapurdi Frantziako erregearen eskuetan jarriko da bere autonomia errespetatzeko baldintzapean.

1451 - Frantziak Baiona konkistatuko du.

1463 - Nafarroa banatzeko- Nafarroa banatzeko asmoa duten Frantziako Louis XVI eta Gaztelako Henri IV-ren bilkura.

1483 - Catherine de Foix-ek, Béarn sendikoa, Nafarroako erreinua herentzian jasoko du.

1512 - Fernando de Aragón eta bere emazte Gaztelako Isabelen armada españolek Iruña eta Donibane Garazi hartuko dituzte, Nafarroa osoa beraien esku geldituko delarik. Azken euskal erresistentzia Amaiur-en 1522an.

1522 - Getaria-ko (Gipuzkoa) Sebastian Elkano-k munduari lehen aldiz buelta emango dio. Euskal marinelek artoa sartuko dute lehen aldiz Europan eta Ustaritzen landuko da.o da.

1530 - Nafarroako erregeak bere erreinuko seigarren probintzia okupatuko du ; Behe Nafarroa.

1534 - Liolako Iñigo Gipuzkoarrak eta Frantzisko Xabier Nafarrak Jesusen Konpainia sortuko dute.

1549 - Gasteizeko François Arabarraren heriotza, Nazioarteko Eskubideen sortzailea.

1565 - Españako Phillipe Iiak Baionako Gotzaiari Nafarroa eta Gipuzkoa kenduko dizkio.

1589 - Nafarroako Henri III-a Nafarroako eta Frantziako errege bihurtuko da Henri IV-aren izenpean.

1609 - Pierre de Lancre-k iPierre de Lancre-k ikerketak egin eta sorginkeriagatik 700 euskaldun sutean hilko dira.

1620 - Nafarroako eta Frantziako Luis XIII erregeak, Nafarroa frantziako koroiarekin batuko du : hau ez du Pau-n kokatzen den Nafar estatuak onartuko.

1631 - Bizkaia altxa egingo da.

1659 - Luis XIVak oraindik españolen esku dagoen Nafarroa hegoaldeko bere eskubide lejitimoak uzten ditu.

1661 - Matalez deituriko Bernard de Goyhenetche, Zuberoako autoritate frantsesaren kontra altxaturiko Zuberotarren burua, exekutatua izango da.

1765 - Elizondoko Hitzarmenarekin, Frantziako eta Españako erregeek mugak lurralde nafarrean ezarriko dituzte. Hau ez da ezarriko ipar eta hegoaldeko nafarren protestengatik.

1789 - Frantses Estatu berriak Zuberoa eta Lapurdiren autonomia ezeztatuko du. Behe Nafarroa elkartuko da, Versalles-ko parlamentuan parte hartu nahi izan ez duena.

1790 - Baxu Pirineotako Departamentua sortzen da.

1794 - Autoritate frantsesak Lapurdiko 4000 euskaldun deportatuko ditu, beraien hegoaldeko anaien kontra borroka egin nahi ez izanagatik.

1833 - 1839 - Lehen gerrate karlista : Hegoaldeko Lau Probintzietako Euskaldunek parte hartuko dute. Iparraldekoak solidaritate manifestu bat egingo dute, Augustin Chaho tartean zelarik.

1835 - Euskal armadaren burua zen Zumalakarregi jeneralaren heriotza, Bilboko egoitzan.

1839 - Españolek Euskaldunak garaituko dituzte. Bergarako Hitzarmena. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak autonomia galduko dute eta Nafarroako Estatua ezabatuko da.

1841 - Españako muga Ebrotik Bidasoara aldatuko da.

1845 - Euskaldunen atzerriraketa handia hasiko da ; Hego Ameriketara. Bizkaian industria siderurgiko moderno bat ezarriko da.

1856 - Frantses-español batzarrea ospatuko da Nafarroa bien artean banatuz mugak ezartzeko.

1872 - 1876 - Bigarren gerrate karlista eta euskaldunak bigarren aldiz garaituak izango dira. Honek zentralismo esarren aldiz garaituak izango dira. Honek zentralismo española indartuko du.

1895 - Sabino Arana Goirik Eusko Alderdi Jeltzalea sortuko du, euskal nazioari Euskadi deituko dio eta zazpi probintzientzat ikurriña nazionala sortuko du.

1932 - 80000 euskaldunek lehen Aberri Eguna ospatuko dute Bilbon, Euskal Aberriaren eguna.

1936 - Jose Antonio de Agirrek Euskadiko lehen gobernua sortuko du eta euskal armada Francoren agindutara dagoen militar españolen erasoen aurka zuzenduko du.

1937 - Frankok aginduta, nazien hegazkinek Gernika bonbardeatuko dute apirilak 26an (astelehena). Militar frankisten garaipenarekin Euskadiko Estatuaren amaiera etorriko da. Euskaldunek 50000 hildako eta 200000 exiliatu kontatzen dituzte.

1959 - ETA mugimendua sortuko da Euskadi hegoaldean (Euskadi Ta Askatasuna).

1963 - Enbata mugimendua sortuko da Euskadi iparraldean (ekaitza baino lehenagoko mendebaldeko haizea).

1970 - Abenduan Burgosko epaiketa ezagunak izango dira eta Euskadiko matxinada paketsua.

1973 - Abenduan 20an ETAk lehen ministro española, Carrero Blanco, hilko du.

1974 - Gobernu frantsesak Enbata mugimendua debekatuko du (urtarrilak 30).

1975 - Euskadiko Zazpi probintzietan zehar zabalduko den EHASa osatuko da (Euskal Herriko Alderdi Sozialista). Franco hilko da.

1976 - Gasteiz eta Montejurrako sarraskia. Uztailak 1ean, foruen ezabaketaren 100garren urteurrenean, 100000 Euskaldun eta auzapez ugari bilduko dira Bergaran barne autonomia aldarrikatzeko.

1980 - Autonomia Araudia. Euskal Gobernua (Eusko Jaularitza) Gasteizen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarentzat. Nafar Gobernua Iruñan.

BAKEA BEHAR DUGU ! NAZIO BAT GARA !